على اصغر شميم
214
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
رسيد . فرخ خان شرايط اولتيماتوم را پذيرفت ولى راجع به شليك 21 تير توپ « 1 » اظهار داشت كه اين آيين در ايران فقط به مقام سلطنت اختصاص دارد و راجع به ميرزا هاشم خان نيز بعدها مذاكرات لازم به عمل خواهد آمد « 2 » و نيز در 12 دسامبر به انگلستان اطلاع داد كه موضوع انفصال صدراعظم ، يكى از موانع مهم موافقت مأمورين ايران است . جريان مذاكرات همچنان ادامه پيدا كرد ولى نتيجهاى از آن حاصل نشد « 3 » . دولت انگلستان كه نيات و مقاصد خود را هميشه به وسيلهى حكومت هند به ايران تحميل مىكرد ، هنگامى به دولت ايران اولتيماتوم داد كه سپاهيان آن دولت جزيرهى خارك را تصرف و بندر بوشهر را گلولهباران مىكردند و وقتى پيام ناصر الدين شاه را در قبال آن اولتيماتوم شنيد : كه گفته بود انگليسها مىخواهند همه چيز را از ما بگيرند ولى ما نمىتوانيم تا اين درجه تن به مذلت بدهيم ، قواى مجددى به فرماندهى سر جيمز ارترام « 4 » و با شركت بعضى از سرداران ديگر و از جمله ژنرال هيولاك « 5 » كه در سلك سرداران آن دولت در مستعمرهى هند خدمت مىكردند ، به سواحل ايران روانه كرد . نيروى انگليس مركب از 1200 نفر توپچى و 3700 سرباز هندى و در حدود 3700 سرباز چريك ، نوبت اول به بوشهر حمله بردند و پس از چند روز كشتىهاى جنگى و كشتىهاى سربازبر انگليسى ، لشكر دوم انگليس را نيز به آبهاى بوشهر رساندند . ميرزا حسن على خان دريابيگى حاكم بنادر كه ظاهرا مرد بىكفايتى بود ، با وجود كمكهاى رشيدانهى مردم تنگستان و فداكارىهاى بىنظير سران تنگستانى و « چاهكوتاهى » كه داوطلبانه براى نبرد با نيروى بيگانه حاضر و آماده شده بودند ، در برابر قواى انگلستان پايدارى لازم را نشان نداد . اندكى بعد ميرزا محمد خان قاجار سركشيكچىباشى با 15 هزار سوار از پايتخت به كمك نيروى بوشهر رسيد و جنگ و زدوخورد در شهر بوشهر و حومهى آن مدت 40 روز به طول انجاميد و سرانجام چون قوهى مقاومت مبارزين دلير تنگستانى ، به علت بدى آلات جنگ و تفوق سربازان انگليسى از لحاظ اسلحه از ميان رفت ، بوشهر به تصرف نيروى مهاجم انگليسى و هندى درآمد
--> ( 1 ) - دولت انگليس مىخواست كه هنگام ورود سفير آن دولت به ايران 21 تير توپ شليك شود . ( 2 ) - ميرزا هاشم خان قبلا از مأمورين ايران بود كه مورد غضب و تعقيب دولت قرار گرفته و به سفارت انگليس پناه برد . ( 3 ) - عين اولتيماتوم دولت انگليس از كتاب ( جنگ انگليس و ايران ، تأليف كاپيتان هنت انگليسى ، ترجمهى آقاى حسين سعادت نورى ) نقل شده است . ( 4 ) - Sir James Otram ( 5 ) - G . Haeolack